• Celine Symbiosis

Çıplak Maja, giyinik Maja

Francisco Goya’nın Madrid’deki Prado Müzesi’nde yan yana sergilenen ‘Maja’ isimli iki resmi, yapılmalarının üzerinden yaklaşık 200 yıl geçmesine rağmen aralanmayı bekleyen sır perdesine dair bir soru sordurmaya devam ediyor: ‘Bu kadın kim?’ Kimilerine göre 13. Alba Düşesi, kimilerine göre ise dönemin İspanya başbakanının metresi.



Alba Düşesinin Yas Portresi, 194×130cm, New York Hispanic Society, New York, 1797

Genellikle toplumun alt tabakalarından gelmelerine rağmen kendilerini aristokrat gibi göstermek için büyük çaba harcayan majalar bir süre sonra gerçek aristokratları taklit etmeye başlar. 19’uncu yüzyılın başlarından itibaren bu grup, söz konusu taklitlerinden doğan özenli kıyafetleri ile Madrid sanat dünyasının dikkatini çeker. İspanyol ressam Francisco Goya’nın, Madrid’deki Prado Müzesi’nde yan yana sergilenen “Maja” başlıklı iki resmi ise yapılmalarının üzerinden yaklaşık iki yüzyıl geçmesine rağmen çözülemeyen gizemlerine dair aynı soruyu sormaya devam eder: Bu kadın kim? Kimilerine göre Goya’nın sevgilisi 13. Alba Düşesi María Cayetana de Silva, kimilerine göre ise İspanya Başbakanı Manuel de Godoy’un uzun yıllar metresi olan Pepita Tudó.

Sanat tarihindeki en önemli ressamlardan birisi olan Francisco Goya, Romantizm akımının önde gelen isimleri arasında yer alıyor. 16 yaşına geldiği 1759 yılında, sanat kariyerine José Luzán’ın yanında başlayan Goya, adını ülkesinde duyurmak için mücadele ettiği yılların ardından eğitimine İtalya’da devam etme kararı alır. 1775’te İspanya’ya döndüğü sırada kayınbiraderleri Bayeau kardeşlerin aracılığıyla Madrid’deki Azize Barbara Kraliyet Duvar Halılarıİmalathanesi’ne seçilir. Duvar halıları için yaptığı taslak çizimler sayesinde saray çevresinde hatırı sayılır bir ün elde ederek asilzadelerden portre siparişleri almaya başlar. Başarı merdivenlerini adım adım tırmanan Goya, 1783 yılına gelindiğinde ise kariyerinin o zamana kadarki en önemli siparişini alarak Kral III. Carlos’un başvekili olan Floridablanca Kontu José de Moñino’nun portresini yapar. Bu portre ile kendisine saray ressamlığının kapısı açılır. Goya’nın saray çevresinde geliştirdiği yakın ilişkiler arasında İspanya’nın önde gelen asilzadelerinden Alba dükü ve düşesi de yer alır. 1796’da dük aniden öldüğünde düşes María Cayetana de Silva yas tutmak için bir grup insanla birlikte yazlık evinde inzivaya çekilir. Goya da bu eve davet edilir. Sanatçı buradaki zamanının büyük bir kısmını adeta arzu nesnesine dönüştürdüğü düşesin resimlerini yaparak geçirir. Bu yapıtlardan bir tanesi de düşesin siyah bir yas elbisesi içerisinde, bir elini kalçasına koyarak poz verdiği portresidir. Goya, düşesin elindeki yeri işaret eden yüzüklere de “Goya” ve “Alba” isimleriyle imzasını atar. 1950’lerde resim üzerinde yapılan restorasyon çalışmaları sırasında düşesin işaret ettiği yerde bir yazı keşfedilir: Solo Goya (Yalnızca Goya). Bunun romantik bir ilişkinin işareti olduğu düşünülmesine rağmen sevgili olup olmadıklarına dair güncel olarak belgelenmiş bir kanıt bulunmamaktadır. Alba Düşesi’nden sonra büyük siparişler almaya devam eden Goya, 1800’lerin başında sanat tarihine damgasını vuracak bir resme başlar. Kral 16. Louis tahttan indirildikten sonra Aranda Kontu’nun yerine başbakanlık görevine getirilen Manuel de Godoy, Goya’dan uzanmış bir biçimde tasvir edilen nü bir maja resmi ister. O dönemlerde engizisyon, nü resimleri yasaklamıştır fakat Godoy’un rütbesi ressamlara el altından sipariş verebilmesine olanak tanır. Bu imtiyaz, sipariş verilen yapıtların bir süre sonra hatırı sayılır bir koleksiyona dönüşmesine yol açar. Öyle ki Godoy, söz konusu resimleri evinde bulunan gizli bir odada misafirlerine sergilemeyi de ihmal etmez. Goya, bu koleksiyonda yer alması için kendisine verilen sipariş üzerine Godoy için yeşil kadife bir koltukta, ipek yastıklar üzerinde çıplak şekilde uzanırken izleyicisine gülümseyerek bakan, skandal, devrimci bir maja resimler. Devrimcidir çünkü izleyicinin karşısındaki çıplak kadın, Tiziano veya Velázquez’in resimlerindeki figürleri hatırlatmasına rağmen bir tanrıça ya da mitolojik bir karakterin geleneksel izlerini sergilemez. Resimde izleyicinin dikkatini kadının üzerinden çekip alabilecek hiçbir etken de yoktur. Bu resimden çok memnun kalan Godoy, birkaç yıl sonra “Çıplak Maya”nın eşi olması için Goya’ya bir resim daha sipariş eder. Goya, aynı kadın figürünü bu sefer vücut hatla- rını ortaya çıkaracak beyaz bir elbise içerisinde, daha sıcak renkler ile re- simler. Bu sayede Godoy evine gelen misafirin meşrebine göre iki eserden birini sergileme imkanına kavuşur. 1808’de Aranjuez Ayaklanması’ndan sonra tüm prestijini kaybeden Godoy, yaşananların ardından Roma’ya kaçmak zorunda kalır. 1814 yılında 7. Fernando’nun İspanya tahtına geri dönmesiyle yeniden kurulan engizisyon, eski başbakana ait tüm resim koleksiyonuna el koyar. Goya’nın bu koleksiyonda bulunan iki tablosu ise “müstehcen olmak ve toplumun iyiliğine zarar vermek ile” suçlanır. Sorgulanmak üzere mahkemeye çağrılan Goya sürecin sonunda cezalandırılmaz ancak resmi görevlerinden men edilir. “Çıplak Maya” ve “Giyinik Maya” ikilisi, 1836’dan 1901’ya kadar San Fernando Güzel Sanatlar Kraliyet Akademisi’ndeki karanlık bir odada saklanır. 1901’den sonra Madrid’deki Prado Müzesi’nde sergilenen eserde, modelin kimliğiyle ilgili tartışmalar günümüze kadar uzanır. 1843 yılında Fransız yazar Louis Viardot’nun ortaya attığı iddia ise modelin kimliğine dair tartışmaların başlangıcını oluşturur. Viardot’ya göre model, 1796’da Goya’nın tutkulu bir aşk ile birçok resmini yaptığı 13. Alba Düşesi María Cayetana de Silva’dır. Nitekim Goya’nın ölümünden sonra sanatçının ilk biyografisinin de yazarı olan Charles Yriarte bu iddialara karşı çıkar. Öyle ki resmin yapıldığı sıralarda kırklı yaşlarında olan düşes, yapıttaki modelin genç görünümüne sahip değildir. İddiaların son bulmaması üzerine 1945 yılında mezarı açılan düşesin anatomisi, yanıtsız kalan soruya çözüm bulabilmek amacıyla incelemeye alınır. Yapılan inceleme sonucunda düşesin kemik erimesi nedeniyle deforme olmuş vücudunun, resimdeki modelin kıvrımlı bedenine uymadığına karar verilir. Bir diğer iddia ise resim için poz veren modelin, Manuel de Godoy’un metresi Pepita Tudó isimli genç bir kadın olduğu yönündedir. Goya’nın torunu olan Mariano Goya ise 1868’de her iki resimde de tasvir edilen modelin, Goya’nın arkadaşlarından birinin metresi olduğunu açıklayarak resmedilen kadın figürünün Pepita Tudó olabileceği iddialarını da destekler.





IstanbulArtNews | Nisan 2022

221 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör