• Celine Symbiosis

Dansın ressamı Edgar Degas

Kariyeri boyunca ürettiği eserlerin yaklaşık yarısı bale ve dansçılar üzerine olan Edgar Degas, çağdaşı İzlenimciler ellerinde şövaleyle açık havada ışığın değişen etkilerini yakalamaya çalışırken, modern hayatın günlük sahnelerinin peşindeydi. Konularını balerinler, sirkler, at yarışları ve Paris sokaklarından seçti.

Edgar Degas, ‘Bale Sınıfı’, 1874

Edgar Degas’nın kariyeri boyunca ürettiği eserlerin yaklaşık yarısı, bale ve dansçılar üzerinedir. Baleye gerçek bir ilgi göstererek resimlerinin ana motifi yapan ve kendinden sonra gelen ressamların da bunu yapması için ilham veren ilk ressamdır. Claude Monet’nin adının nilüfer çiçekleri ya da Paul Cezanne’nın Sainte-Victoire Dağı ile ayrı düşünülemediği gibi, Degas’nın adının da balerinlerden ayrı düşünülmesi mümkün değildir. Edgar Degas, Paris’te yoksulluk içinde yaşayan birçok avangart ressamın aksine bohem yaşamın içine dahil olmadan servet içinde yaşar. Ne Lautrec gibi Montmartre alemlerinde takılır, ne de Sisley gibi tuvalini koltuğunun altına sıkıştırıp beş, on frank peşine düşer. Parisli soylu bir aileye mensup olan babasının İtalyan aristokrasisiyle de kan bağları vardır. Babasının ailesi bankacıdır, annesinin ailesi ise New Orleans’da pamuk ihracatı yapan bir şirketin sahibidir. Babasının isteği üzerine hukuk fakültesine giden Degas’nın ilgisi kısa sürede sanata kayınca, Paris’teki Ecole des Beaux-Arts’ta eğitim görerek akademi ressamı olarak çalışmaya başlar. Ancak Ecole des Beaux-Arts’ta aldığı geleneksel eğitime rağmen bu yolda ilerlemez. Çağdaşı ve yakın dostu Édouard Manet gibi, çoğu görüşlerini paylaşarak sergilerine katılsa da İzlenimcilerden uzakta bir hayat sürer. İzlenimci ressamlar ellerinde şövale ile açık havada gezinerek ışığın değişen etkilerini yakalamaya çalışırken, Degas modern hayatın günlük sahneleri peşindedir. Bir Ingres hayranı olarak konularını açık hava sahneleri yerine, balerinler, sirkler, at yarışları ve Paris sokaklarından seçer. Degas görsel sanatlara duyduğu ilgiden çok daha önce müziğe tutkundur. 1860’ların sonlarına doğru bu sevgisini ve deneyimini resim yoluyla yorumlayabileceği yaratıcı bir yol keşfeder. Tiyatro sahnelerini hikayeci bir dille anlatan William Hogarth’ın baskı çalışmalarından kopyalar yapmaya başlar. Sahne sanatlarına en az Degas kadar ilgisi olan Delacroix ve baleye ilgisiyle tanınan Camille Corot’nun üzerinde etkisi büyüktür.


Bale ve dans

Baleyi çalışmalarında başlı başına bir konu olarak ele alması ise kademeli olur; hatta belki de bu konuda ihtiyatlı davranmıştır. Opera ve dans konulu çizimler 1860’larda defterlerinde görünmeye başlar. 1861’de prömiyeri Paris Operası’nda yapılan, Rossini’nin bestelediği “Semiramis” adlı iki perdelik operadan esinlenerek “Babil’i Kuran Semiramis”i resimler. 1868’de “Operadaki Orkestra” resminde ilk defa balerinler görünür ama kompozisyonun üstüne sıkıştırılan figürler odak noktası olmaktan çok uzaktır. 1870’lerin başında tür resminin ve portrenin bir karışımı olan melez bir resim kategorisi geliştirmeye başlar. “Prova Odası” ve “Bale Sınıfı” gibi resimlerinde direkt bale derslerinden kesitler sunar. Bu resimler Degas’nın kariyerinin geri kalanında aynı temayı resimleyerek dansın ressamı olarak anılmasının ilk ve en önemli kilometre taşıdır. Bu imgelerin her birinde, ister müzisyen, ister izleyici erkekler olsun karanlık, statik ve siluet biçimler olarak sunulur; dansçılar olabildiğince parlak, canlı ve hareketli bir görüntüde pozlarını vererek performanslarını sergilerler. Resimlerinde baleyi konu alan ressamlar genellikle gösterinin kendisine odaklanırken Degas sahne arkası ve dans sınıflarındaki zorlu provalar gibi resmiyetten uzak konulara da ilgi gösterir. Degas’nın dans resimleri kısa sürede, tür resimlerini, atlarını, portrelerini ve yıkanan kadınlarını gölgede bırakarak tüm sanatını ele geçirir. 1870’lerin başlarından, 1890’ların sonuna uzanan dönemde, zamanının büyük bir bölümünü bale dünyasını hemen hemen tüm yönleriyle resmetmeye adar. 1870’lerin sonunda ailesinin durumu kötüleşince satılması daha kolay olsun diye küçük boyutta kağıt üzerinde pastel boya işler üretmek zorunda kalır. Bu Degas için uygun bir yöntemdir çünkü hızlı çalışması, çizim üzerinde kolayca değişiklik yapması ve rafine görüntüler yaratması için ona olanak sağlar. 1873 yılında sık sık giderek eskizler aldığı ve resim çalışmalarının bel kemiğini oluşturan, Fransız bale dünyasının merkezi Rue le Peletier Operası yanar. 1875 yılında yerine inşa edilen Palais Garnier binası Degas tarafından pek hoş karşılanmaz çünkü operanın sahne arkasına erişim abonelik sistemiyle zengin müşterilere ayrıcalık olarak sunulur. Degas bu yıllardan sonra ya başka yerlerde çalışan dansçılardan aldığı eskizlerle ya da hayal gücüyle hafızası arasındaki bir tür işbirliğiyle işlerini üretmeye devam eder.

Edgar Degas, ‘On Dört Yaşındaki Küçük Dançı’, 1880

‘Küçük Dansçı’

Degas 40’lı yaşlarının ortalarından itibaren, kısmen kendi zevki için, kısmen de sadece görselleştirmekle kalmayıp şekillendirip biçimi kavrayabilmek için balmumu figürler yapar. İzlenimcilik doğası gereği heykele aykırı görülmesine rağmen teknik olarak deneysel çalışan bir sanatçı olarak heykeli çalışmalarının önemli bir öğesi yapan tek kişi Degas’dır. Yaptığı birçok heykel çalışması arasında en büyük etkiye sahip yapıtı ise, Paris Operası’nda dans eden “petit rat”* Marie van Goethem’i model olarak aldığı ve 1881 yılında İzlenimcilerle birlikte Bağımsızlar Salonu’nda sergilediği “On Dört Yaşındaki Küçük Dansçı” heykelidir. Balmumundan yapılan heykele gerçek bir tütü, bale pabuçları ve insan saçından yapılma peruk eklemiştir. İzleyici tarafından “çirkin” olduğu gerekçesiyle olumsuz eleştirilere maruz kalan heykeli Degas ölene kadar ne satmak ne de sergilemek ister. 1917’de gerçekleşen ölümünden sonra Degas’nın çevresi tarafından sahiplenilen balmumu heykelin nüshaları 22 bronz kalıp dökülerek müzeler ve özel koleksiyonlara dağıtılır.


* Petit rat: Paris Operası’nda dans eğitimi gören ve gösterilere çıkan yedi ile 14 yaş arasındaki kız çocuklarına verilen takma isim.


IstanbulArtNews | Mart 2022



224 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör