• Gülşen Baybura

Paranın tarihine dair bir zaman çizelgesi

Yapı Kredi Müzesi 30’uncu yılını, Istanbul Arkeoloji Müzeleri, Sadberk Hanım Müzesi ve Yapı Kredi Müzesi iş birliğiyle hazırlanan Ölümsüz Yüzler sergisiyle kutluyor. Sikkenin tarihini, coğrafyalar ve devletler üzerinden anlatarak Antik Çağ heykellerinden örnekleri bir araya getiren sergi, 16 Mayıs – 27 Kasım tarihleri arasında ziyaret edilebilir.

Kandıra Definesi, Yapı Kredi Müzesi Sikke Koleksiyonu

Paranın tarihini bir zaman çizelgesi üzerinde göstererek açılan Ölümsüz Yüzler sergisi, farklı dönemlere ait sikkeler ve Antik Çağ dönemi heykellerini sanatseverlerle buluşturuyor. Lidyalılardan önce de para kavramının var olduğunu, para yerine kullanılan metal külçeler, tahıl, küçük ve büyük baş hayvanların bulunduğunu biliriz. Bu takas sistemi, zamanla pratikliğini yitirir. Malların taşınıp yer değiştirmesi, değerinin belirlenmesi gibi zorluklar baş gösterince altın ve gümüş gibi değerli madenlerden yapılan standart bir ödeme aracına ihtiyaç duyulur. Lidyalılar, bugün Manisa il sınırları içinde bulunan ve Sart Çayı olarak anılan Paktolos deresinden topladıkları elektronun içeriğine müdahale ederek, bu yeni ödeme aracının ilk örneklerini verirler. Sikkelere daha sonra asıl kimliğini ve gündelik kullanım alışkanlığını kazandıranlar, İyon kent devletleridir.

Sikkenin tarihini kronolojik olarak coğrafyalar ve devletler üzerinden anlatan sergi; Lidyalılar, Pers İmparatorluğu, Roma İmparatorluğu, Bizans İmparatorluğu, Anadolu Türk Beylikleri, Osmanlı İmparatorluğu ve Türkiye Cumhuriyeti paralarına kadar uzanan geniş bir koleksiyon sergiler. Tüm devletlerin sikke yapımı konusundaki estetik ve gündelik kaygıları sikkeleri birbirinden oldukça farklı kılar. İmparator ve aile üyeleri betimleri, tanrı- tanrıça motifleri, kent tasvirleri, sikkeyi basan kent halkının isimleri ve Hristiyan ikonografisinden tasvirler sikkelerin dönemlere özgü kimliklerini belirler. Örneğin, Kandıra definesindeki sikke örnekleri hayvan motifleriyle dikkat çeker. 1994 yılında İzmit’te çıkarılan Kandıra definesi, basım yerleri farklı sikkelerin bir arada bulunması bakımından önemlidir. Define aynı yıl Yapı Kredi Müzesi sikke koleksiyonuna kazandırılmıştır. Bu define, milattan önce dördüncü yüzyıla tarihlenir. Sikkeler, günlük hayatta çokça dolaşımda olması nedeniyle yapılan hayır işlerini, elde edilen zaferleri duyurmak için de kullanılır. Sikkelerin üzerinde betimlenen portreler ve yapılar sayesinde arkeolojik kazıların bilinmezleri bile aydınlatılmıştır.


Serginin mitolojik kahramanlar ve hikayeler temalı özel durakları bulunur. Bu hikayeler özellikle sikke betimlemelerinde öne çıkan konulardır. Perseus’un elinde Medusa’nın kesik başını tuttuğu pozu ve “Medusa’nın Feryadı” betimlerinin görüldüğü sikkeler ayrı bir öneme sahiptir. Bununla birlikte, yine Yunan mitolojisinden bir hikayeye göre Kayıkçı Kharon ölülerden kendisine sikke verenleri Styks Irmağı’ndan geçirerek yer altı ülkesine götürür. Bu inanış sonucunda oluşan ölünün ağzına sikke koyma geleneği, arkeoloji kazılarında iskelet çevrelerinde de sikkelerin bulunmasına vesile olmuştur. Bu tema duraklarından birinde Herakles’in Nemea aslanıyla mücadelesi, mücadeleyi kazandıktan sonraki duruşu ve Büyük İskender’in başında aslan postuyla tasvir edildiği sikkelere paralel olarak sergilenen, üzerinde aslan postuyla betimlenmiş Herakles başı heykeli de bulunmaktadır.

11’inci ve 15’inci yüzyıllar arasına tarihlenen Anadolu Türk Beylikleri Dönemi sikkelerinde, hayvan ve insan şekillerinin yanında Türklerin Anadolu’ya yerleşmesi sonucu kaynaşan kültürün somut bir örneği olarak görülen sikkelerin bir yüzünde eski harfler diğer yüzündeyse Hristiyanlığın kutsal betimleri görülür. Birkaç ay tahtta kalan Selçuklu Dönemi’nin sahte sultanı Siyavuş Dönemi’ne ait ilginç sikkeler de koleksiyonda kendine yer bulmuştur. Osmanlı sikkelerinde erken dönemlerden itibaren İslam’da resim yasağı nedeniyle betimlemeler değil; tarih, basım yeri, dua ve padişahın adı gibi yazılar kullanılmıştır. Türkiye Cumhuriyeti Dönemi’ne geldiğimizde madeni paraların yanında kağıt paralar da tedavüle girer. 1970 yılından sonra bir kültürel değer olan hatıra paraları basılmaya başlanır.

Serginin diğer kısmında Antik Çağ heykeltıraşlığından örnekler bulunur. Hükümdar, kahraman, tanrı ve tanrıça heykelleri klasik heykel döneminin kalıcı biçim yaratma üslubunu izleme imkanı verir. Heykel ve sikkelerde betimlenen en önemli motif portrelerdir. Heykeller ve sikkelerin karşılaştırıldığı bu bölümünde, Antik Çağ zamanlarında ölümsüzler olarak anılan kahramanların, tanrı ve tanrıçaların heykel ve heykelcikleri yer alır. Farklı müzelerden sergi için gelen Philetairos, Tiberius, haber tanrısı Hermes, şarap ve tiyatro tanrısı Dionysos ve Afrodit heykelleri, üzerinde betimleri bulunan sikkelerle sergilenir. Serginin sonunda bir mitoloji ağacı da yer alır.

Ölümsüz Yüzler sergisini Yapı Kredi Müzesi’nde 27 Kasım tarihine kadar, haftanın yedi günü 10:00- 19:00 saatleri arasında ücretsiz ziyaret edebilirsiniz.





IstanbulArtNews | Haziran 2022

39 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör